Podsłuchujemy internetowy głuchy telefon: listy łańcuszki, miejskie legendy, pogłoski, mistyfikacje, faktoidy, owcze pędy i koty w butelkach.

Pisze korespondentka o pseudonimie „Bubu”:

Rzecz działa się rzekomo w Poznaniu. Do autobusu wsiadł Murzyn, zajął miejsce, a siedząca obok starsza kobieta zaczęła mruczeć pod nosem skierowane w przestrzeń rasistowskie obelgi. Facet przez chwilę nie reagował, ale gdy do autobusu wsiadła kontrola, zabrał kobiecie jej bilet, a następnie go zjadł. Można sobie wyobrazić minę kontrolera, gdy na pytanie o bilet usłyszał odpowiedź: „Murzyn mi zjadł”. Oczywiście bohaterka legendy zapłaciła słony mandat za jazdę na gapę, a dodatkowo kontroler uznał, że chciała zrobić z niego idiotę. [1]

W internecie można odnaleźć kilka wersji tej komicznej legendy. Oto najczęstsza:

Kolega z wawy jechał tramwajem. Obok siedział murzyn a jeszcze obok taka paniusia, lat 40 ostry makijaż etc. I ta po wszystkich jedzie aż miło: Ty nie uczesana! Ty nie umalowana! Boże dobrze, że jak nie wyglądam! etc. I zobaczyła Murzyna. I zaczyna wyliczankę: TY GWAŁCICIELU! ASFALCIE! SPIEPRZAJ DO AFRYKI! i temu podobne komentarze. Z 10 min mu tak jeździ. On nic. Dzielnie olewa babkę. A ona dalej swoje.

Nagle otwierają się drzwi i wsiadają canarinhos [:D] wszyscy wyciągają bilety. A murzyn hop wyrwał babce jej bilet, wsadził do buzi, przeżuł i połknął... Kanary sprawdzają bilet kolegi, murzyna, wszystko ok. Dochodzą do babki i:

Kanar:A pani bilet gdzie?

Ona: (pokazuje ręką na Murzyna) Murzyn zeżarł!!

Kanar: (w śmiech) Nie no takiego wytłumaczenia to jeszcze nie słyszałem. Ma pani jakiś dokument?

Wyprowadzili ją i spisali. A murzynowi reszta pasażerów 2 przystanki brawo biła [:)] [2]

(Jak widać, tym razem historia miała się wydarzyć w stolicy, zaakcentowano też reakcje innych pasażerów).

Co ciekawe, identyczny motyw pojawia się w niemieckim filmie krótkometrażowym Schwarzfahrer (Pasażer na gapę, to gra słów, bo dosłownie to Czarny pasażer) w reżyserii Pepe Danquarta z 1993 roku [3]. (Ciekawostka: film zdobył w 1994 roku oskara). Tym razem, nie licząc dziecka obserwującego Murzyna i starszą panią, nikt z pozostałych pasażerów nie zauważył, co się stało.

Czy twórcy filmu sami wymyślili fabułę? Nie! Raczej wykorzystali… legendę miejską od ćwierćwiecza krążącą po Europie. „Zjedzony bilet” po raz pierwszy pojawia się w Danii w połowie lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku, później rozprzestrzenia się po całej Skandynawii, między innymi odnotowuje go w 1987 roku fiński badacz legend miejskich, Leea Virtanen [4]. Historię przytacza też Rolf W. Brednich w swym zbiorze niemieckich legend miejskich (opowieść datowana na 1988 rok, akcja dzieje się w berlińskim metrze) [5]. Te wczesne wersje różnią się od filmu Danquarta i polskiej legendy miejskiej istotnym elementem — antagonistą starszej kobiety jest nie Murzyn, lecz pank.

W 1987 roku fabuła została wykorzystana w norweskiej reklamówce zachęcającej do korzystania z biletów miesięcznych w komunikacji publicznej. Bohaterem tym razem jest podstarzały hipis. Gdy upokorzona starsza kobieta płaci karę, ten dumnie okazuje kontrolerowi swój bilet miesięczny [4].

Murzyn wkracza na scenę (w miejsce panka czy hipisa) w 1988 roku w legendzie miejskiej opowiadanej we francuskojęzycznej części Szwajcarii. W tej wersji główny bohater również na koniec pokazuje bilet miesięczny, co wskazuje na inspirację norweską reklamówką [4]. Wkrótce legenda zaczyna krążyć we Francji — tym razem Murzyn w puencie mówi do starszej pasażerki: „Następnym razem to ciebie zjem!” [4].

Humorystyczna opowieść o Murzynie zjadającym bilet dopraszała się o sfilmowanie. W tym samym czasie zupełnie niezależnie powstały dwa filmy krótkometrażowe z podobną fabułą: wspomniany (i bardziej znany) niemiecki Schwarzfahrer oraz belgijski La dame dans le tram w reżyserii Jean-Philippe’a Laroche’a [6] (1993 rok, scenariusz został napisany już w 1991 roku [4]). Akcja drugiego z tych filmów toczy się w brukselskim tramwaju.

Pozostaje pytanie, czy polska legenda miejska powstała na kanwie filmu Schwarzfahrer, czy może już wcześniej krążyła w Polsce (jako część ogólnoeuropejskiego folkloru). Stawiałbym na to pierwsze, nie znalazłem bowiem żadnego polskiego przytoczenia opowieści poprzedzającego film Danquarta. W żadnej polskiej wersji legendy nie pojawia się też motyw biletu miesięcznego ani nigdy Murzyn nie grozi na końcu, że następnym razem zje starszą kobietę.

Tak więc — najprawdopodobniej — od duńskiej legendy miejskiej przez norweski film reklamowy, szwajcarską legendę miejską, niemiecki film krótkometrażowy do polskiej legendy miejskiej!

zabawna rzeczywistość

Nie wiem jak Murzyni, ale Polacy czasami zjadają bilety. W maju 2009 roku zdesperowany mężczyzna zjadł podrobiony bilet. Okazało się, że wcześniej jego córka i jej koleżanka zostały zatrzymane podczas jazdy tramwajem ze sfałszowanymi biletami. Gdy policja wkroczyła do mieszkania mężczyzny, ten chwycił leżący na stole podrobiony bilet i go zjadł. Na niewiele to się zdało — mężczyzna został oskarżony o zacieranie śladów przestępstwa! [7]

podobne legendy

• Murzyn zjada mi zupę!
• proszek na stare baby
• pana nie ma w domu

przypisy

[1] „Bubu”, mejl z 20 marca 2009

[2] wypowiedź internauty „Ariser” na forum serwisu Joe Monster, 21 marca 2008, http://www.joemonster.org/phorum/read.php?f=3&i=881072&t=881072, data dostępu: 22 marca 2009

[3] zob. opis filmu w serwisie IMDb: http://www.imdb.com/title/tt0108056/; film można obejrzeć na YouTube: http://www.youtube.com/watch?v=XFQXcv1k9OM

[4] Véronique Campion-Vincent, Quelques légendes contemporaines antiracistes, [w:] „Réseaux”, 1995, vol. 13/74. s. 119–144, http://www.persee.fr/articleAsPDF/reso_0751-7971_1995_num_13_74_2786/article_reso_0751-7971_1995_num_13_74_2786.pdf

[5] Rolf Wilhelm Brednich, Die Spinne in der Yucca-Palme. Sagenhafte Geschichten von heute, Verlag C.H. Beck, München 1990, s. 50

[6] zob. opis filmu w serwisie IMDb: http://www.imdb.com/title/tt0245071

[7] Serwis „Głosu Pomorza”, Gdańsk. Zjadł podrobiony bilet tramwajowy, 12 maja 2009, http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090512/POMORZE/136463789