Od jakiegoś czasu coraz modniejsze staje się słowo spa (i to, co ono oznacza). Często twierdzi się, że słowo to jest akronimem od łacińskiej frazy sanus per aquam (zdrowy poprzez wodę) [1], czasami spotyka się wersję sanitas per aquam (zdrowie poprzez wodę) [2]. Jest to ludowa, fałszywa etymologia tego słowa.

Skąd się więc wzięło to słowo? Do polszczyzny przywędrowało rzecz jasna z angielskiego. Jak podaje The New Shorter Oxford English Dictionary [3] słowo to było używane w angielszczyźnie już w XVII w. (!), pochodzi od Spa, nazwy belgijskiej miejscowości uzdrowiskowej położonej w okolicy Liège [4]. Spa już od XIV w. (!) funkcjonowało jako kurort [5].

Czasami sugeruje się, że, owszem, słowo spa pochodzi od nazwy miejscowości, ale że nazwa belgijskiej miejscowości z kolei pochodzi od zwrotu sanus per aquam [6]. To także fałsz. Hipotezy co do pochodzenia nazwy miejscowej Spa są rozmaite (najprawdopodobniej źródłosłowem było waloński wyraz espa oznaczający źródło [5]), ale na sanus per aquam nie ma tam miejsca.

Na koniec dodajmy, że nie ma wcale żadnych dowodów na to, że Rzymianie, choć faktycznie byli wielkimi miłośnikami kąpieli, oznaczali ściany swoich łaźni skrótem S P A [7].

Etymologia w ogóle roi się od fałszywych, powszechnie przyjmowanych opowieści. W innym miejscu, przy okazji omawiania „wykładu” błędnie przypisywanego prof. Miodkowi, piszę o fałszywej etymologii najpopularniejszego polskiego wulgaryzmu. Jestem ciekaw, czy znajdzie się dużo takich historyjek fałszywie wykładających pochodzenie polskich słów?

przypisy

[1] zob. np. artykuł Spa na stronie SpaClub, http://www.spaclub.pl/strony/1/i/1.php, data dostępu: 4 października 2009

[2] As, Na upały - SPA, serwis KazimierzDolny.pl, 27 lipca 2007, http://www.kazimierzdolny.pl/news/na_upaly_-_spa/1075.html, data dostępu: 4 października 2009

[3] The New Shorter Oxford English Dictionary, hasło spa, Clarendon Press, Oxford 1993

[4] strona WWW miejscowości Spa: http://www.spa-info.be/, data dostępu: 4 października 2009

[5] Douglas Harper, Online Etymology Dictionary, hasło spa http://www.etymonline.com/index.php?term=spa

[6] Anna Zaborska, Zdrowie poprzez wodę, 25 czerwca 2009, http://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/ medycyna-niekonwencjonalna/zdrowie-poprzez-wode_34961.html, data dostępu: 4 października 2009

[7] Peter Olausson, Spa, http://www.faktoider.nu/spa_eng.html, data dostępu: 4 października 2009