S.D., czytelnik atrapy.net, był łaskaw podzielić się następującym komentarzami (bardzo dziękuję!):

Zgłębiając nieprzebrany temat legend miejskich przypominała mi się jedna bardzo popularna, której nie widzę na stronie: motyw kupna/znalezienia zwierzęcia, które potem okazuje się być z zupełnie innego gatunku.

Najczęściej opowiadanym mi (oczywiście jako „autentyk”) jest wariant z kupieniem (najczęściej za jakieś marne pieniądze lub „butelkę wódki”) na jakimś „bazarze” (choć tu często pojawia się konkretnie Stadion Dziesięciolecia) od „ruskich” małego psa — owczarka kaukaskiego, który potem rośnie jak na drożdżach i zaprowadzony do weterynarza okazuje się być niedźwiedziem. Tą historię słyszałem wielokrotnie z różnych ust, również poza Warszawą (Węgrów, Ostrołęka), co ciekawe — w miejscach, gdzie na bazarach faktycznie można spotkać ludność ze wschodu. W innym wariancie pojawia się wersja, w którym szczeniak okazuje się być wilkiem. [1]

[...] raz tylko (i niestety nie pamiętam od kogo) słyszałem taką wersję, iż ktoś kupił/znalazł (nie pamiętam) wyjątkowo brzydkie i chude szczenię, które spało w dosyć osobliwy sposób - układało się na klatce piersiowej właściciela i bardzo się w nocy „nagrzewało”. Po wizycie u weterynarza okazało się, iż jest to mała hiena. [...] [2]

Opowieść o łże-owczarku kupionym od rosyjskich handlarzy jest dosyć popularna (żeby nie powiedzieć, że powszechnie znana). W internecie można bez trudu znaleźć kilka przytoczeń opowieści, zwykle historyjka traktowana jest z przymrużeniem oka, czasami faktycznie chodzi o owczarka kaukaskiego (który, jak rozumiem, okazuje się niedźwiedziem brunatnym) [3], czasami o owczarka podhalańskiego (ten z kolei przeobraża się w niedźwiedzia polarnego) [4] (jeden z moich informatorów podał właśnie wersję z owczarkiem podhalańskim, którą zasłyszał, jako opowiadaną na serio, kilkanaście lat temu).

inne zwierzęce transformacje

S.D. w przytoczonych powyżej komentarzach podaje jeszcze wersje z wilkiem lub z hieną w psiej skórze. Nie spotkałem się wcześniej z tymi wariantami opowieści. W internecie udało mi się wyszukać tylko jedno przytoczenie opowieści z wilkiem (właściwie wilkiem z domieszką psiej krwi) w roli głównej, już bez „ruskich” [5]. Tak sobie myślę, że wersja z wilkiem ma jeszcze jakąś odrobinę prawdopodobieństwa, w końcu można właśnie krzyżować psa z wilkiem.

W Stanach Zjednoczonych od wczesnych lat 80. ubiegłego wieku krąży opowieść o Amerykańskiej turystce, która będąc na wakacjach w Meksyku przygarnęła zabiedzonego pieska chihuahua. Amerykance udało się przemycić psa do domu. Piesek chował się dobrze, był bardzo spokojny, w ogóle nie szczekał. Gdy właścicielka zjawiła się pewnego dnia u weterynarza, ten orzekł, że jej chihuahua tak naprawdę jest... meksykańskim „szczurem wodnym”. Podobna historia ta opowiadana jest też w Europie, np. o Holendrach w Egipcie, Niemcach w Hiszpanii. W jednym z wariantów chihuahua-szczur pogryzł nawet dziecko! [6]

Wątek chihuahua-szczura (znany jako The Mexican Pet) odbiega już dość mocno od polskiej legendy o owczarku (pies zostaje przygarnięty za granicą, a nie kupiony w kraju), ale jakiś podstawowy motyw zwierzęcego qui pro quo zostaje zachowany.

handlarze ze wschodu

Wróćmy do „ruskich”. Gdzieś na początku lat 90. ubiegłego wieku rynki polskich miast i miasteczek zapełniły się handlarzami zza wschodniej granicy. Pamiętam dobrze ich malowniczy asortyment, ich oferta obejmowała wszystko, począwszy od lornetek, poprzez produkty koncernu Электроника, a skończywszy na przedmiotach, których przeznaczenia nie znali nawet sprzedający. Nic dziwnego, że handlarze ze wschodu zainspirowali rozmaite apokryficzne historie, jak ta o owczarku. Była na przykład opowieść o polskim kliencie, który zamawiał u handlarza pralkę („automat”), a otrzymał AK-47 (plus wiadro naboi gratis).

szalone lata dziewięćdziesiąte

Mówiąc o latach 90. i niedźwiedziach nie można nie wspomnieć o ataku niedźwiedzia na pracownicę Telewizji Polskiej (jakaś dobra dusza poda link do YouTube'a?). Dzisiaj protestowaliby obrońcy zwierząt, minister zdrowia i Rada Etyki Mediów, a wówczas wpuścić niedźwiedzicę do studia — żaden kłopot, ot, takie czasy.

przypisy

[1] e-mail z 15 czerwca 2009

[2] e-mail z 15 czerwca 2009

[3] zob. np. wypowiedź internauty „Berek” na Dogomania Forum w wątku Jak mogę zdobyć wilka?, 14 maja 2007, http://www.dogomania.pl/forum/f63/jak-moge-zdobyc-wilka-61187/index2.html, data dostępu: 17 czerwca 2009

[4] zob. np. wypowiedź internautki „Kasiun” na forum Molosy.pl na podforum Cane Corso, 16 lutego 2006, http://www.forum.molosy.pl/showthread.php?t=3718&page=34, data dostępu: 17 czerwca 2009

[5] wypowiedź internauty „lis” na Dogomania Forum w wątku Jak mogę zdobyć wilka?, 14 maja 2007, http://www.dogomania.pl/forum/f63/jak-moge-zdobyc-wilka-61187/index2.html, data dostępu: 17 czerwca 2009

[6] Jan Harold Brunvand, Encyclopedia of Urban Legends, hasło The Mexican Pet, s. 258-260, New York London, 2001

[7] Bartłomiej Kozłowski, Atak niedźwiedzicy w studio telewizyjnym, Polska.pl - Kalendarium, http://kalendarium.polska.pl/wydarzenia/article.htm?id=40102, data dostępu: 17 czerwca 2009